jak napalić w piecu kaflowym

Skuteczne Sposoby na Rozpalenie W Piecu Kaflowym.

Czytelniku!
Prosimy pamiętać, że wszelkie porady i porady wprowadzone na naszej witrynie nie zastąpią osobistej konsultacji ze fachowcem/lekarzem. Używanie informacji zawartych na naszym blogu w praktyce zawsze powinno być konsultowane z odpowiednio wykwalifikowanym specjalistą. Redakcja i wydawcy naszego bloga nie są w żaden sposób odpowiedzialni za wykorzystanie porad opublikowanych na portalu.

Piec kaflowy, to tradycyjne i niezwykle efektywne źródło ciepła, które od wieków cieszy się popularnością w wielu domach. Jednak aby w pełni korzystać z jego zalet, niezbędne jest umiejętne rozpalenie. Warto poznać kilka skutecznych sposobów, które pomogą nam osiągnąć optymalną temperaturę w piecu kaflowym, zapewniając zarazem efektywność i bezpieczeństwo.

1. Wybór odpowiedniego opału
Podstawowym krokiem do skutecznego rozpalenia pieca kaflowego jest wybór odpowiedniego opału. Najlepszym wyborem są drewno liściaste, takie jak dąb czy buk, ponieważ mają one wysoką zawartość energii cieplnej i spalają się równomiernie. Drewno powinno być suche, o wilgotności poniżej 20%, co zapewni efektywne spalanie bez nadmiernego dymienia.

2. Przygotowanie komory spalania
Przed rozpaleniem pieca kaflowego warto dokładnie oczyścić komorę spalania. Usunięcie popiołu i resztek poprzedniego palenia zapewni swobodny przepływ powietrza i równomierne rozprowadzenie ciepła. Należy również sprawdzić stan kanałów dymowych i ewentualnie oczyścić je z nagarów.

3. Tworzenie podkłada
Najważniejszym etapem jest przygotowanie odpowiedniego podkłada. Na dnie komory spalania należy ułożyć kilka kawałków drewna wzdłużnymi, tworząc podkład w kształcie litery „V”. Na tym podkładzie umieszczamy parę kawałków papieru gazetowego lub odłamków drewna. To pozwoli na szybkie rozpalenie i rozpoczęcie procesu spalania.

4. Rozpalenie i kontrola powietrza
Po umieszczeniu podkładu, należy go zapalić. Gdy ogień zacznie się rozprzestrzeniać, delikatnie zamykamy drzwi komory spalania, pozostawiając niewielką szparę dla dopływu powietrza. Ważne jest, aby nie zasłaniać jej całkowicie, ponieważ to zapewni odpowiednią wentylację i regulację temperatury.

5. Kontrola temperatury
Po rozpaleniu, kontrolujemy temperaturę w piecu kaflowym. Możemy to zrobić za pomocą wewnętrznego termometru lub poprzez obserwację płomieni. Jeśli temperatura jest zbyt niska, można delikatnie otworzyć drzwiczki, aby zwiększyć dopływ powietrza i przyspieszyć spalanie. Jeśli zaś jest zbyt wysoka, należy zamknąć drzwiczki lub regulować wentylację.

6. Utrzymanie ciepła
Po osiągnięciu odpowiedniej temperatury, piec kaflowy będzie utrzymywał ciepło przez wiele godzin. Aby go podtrzymać, warto dodać pojedyncze kawałki drewna co jakiś czas, unikając jednak nadmiernego nasycenia komory spalania, co mogłoby prowadzić do przegrzania. Skuteczne rozpalenie w piecu kaflowym to klucz do komfortowego i ekonomicznego ogrzewania domu. Wybór odpowiedniego opału, przygotowanie komory spalania oraz kontrola temperatury to podstawowe czynniki wpływające na efektywność tego procesu. Pamiętając o tych kwestiach, możemy cieszyć się przyjemnym ciepłem i oszczędnością energii, jakie zapewnia tradycyjny piec kaflowy.

Jak Bezpiecznie Rozpalić W Piecu Kaflowym?

Wielu miłośników tradycyjnego ogrzewania w swoich domach wybiera piece kaflowe ze względu na ich estetykę i efektywność. Jednak aby cieszyć się ciepłem, jakie oferują piece kaflowe, niezbędne jest właściwe rozpalenie i utrzymanie ognia. W niniejszym artykule omówimy skuteczne sposoby na bezpieczne rozpalenie w piecu kaflowym.

Wybór odpowiedniego opału
Pierwszym krokiem do bezpiecznego rozpalenia w piecu kaflowym jest wybór odpowiedniego opału. Warto zainwestować w suchy drewno, które jest dobrze wysuszone i nie zawiera wilgoci. Wilgotne drewno może powodować kopcenie i powstawanie niebezpiecznych substancji w dymie, co zagraża zdrowiu i komfortowi mieszkańców domu.

Przygotowanie paleniska
Następnym krokiem jest odpowiednie przygotowanie paleniska w piecu kaflowym. Upewnij się, że w palenisku nie ma żadnych obiektów lub resztek popiołu, które mogą utrudnić rozpalenie ognia. Oczyszczanie paleniska powinno być regularną praktyką, aby zapewnić prawidłowe działanie pieca.

Technika rozpalania
Istnieją różne techniki rozpalania w piecu kaflowym, ale jednym z najskuteczniejszych jest tzw. technika wachlarza. W tym celu umieszczamy cienką warstwę suchego drewna w palenisku i na wierzchu układamy cienką warstwę papieru lub kartonu. Następnie należy delikatnie nawiewać powietrze, aby rozpocząć proces spalania. Ważne jest, aby nie używać nagłego strumienia powietrza, co może spowodować wydobywanie się dymu z pieca.

Kontrola procesu spalania
Podczas rozpalania ognia w piecu kaflowym, ważne jest zachowanie kontroli nad procesem. Nie należy dodać zbyt dużo drewna na raz, ponieważ może to spowodować nadmierny dym i zwiększyć ryzyko wybuchu pożaru. Zamiast tego, stopniowo dodawaj drewno, aby utrzymać równomierne i stabilne palenie.

Ustal odpowiednią temperaturę
Po rozpaleniu ognia w piecu kaflowym, monitoruj jego temperaturę, aby zapewnić optymalne warunki ogrzewania. Piec kaflowy osiągnie najwyższą efektywność, gdy utrzymuje się stałą, umiarkowaną temperaturę. Unikaj nadmiernego rozpalania, co może prowadzić do przegrzania pieca i uszkodzenia jego elementów.

Bezpieczeństwo przede wszystkim
W trakcie korzystania z pieca kaflowego, zawsze pamiętaj o bezpieczeństwie. Nie pozostawiaj ognia bez nadzoru i upewnij się, że masz dostęp do środków gaśniczych w razie potrzeby. Przechowuj drewno poza zasięgiem dzieci i zwierząt domowych oraz regularnie kontroluj stan techniczny pieca, aby uniknąć ewentualnych awarii, bezpieczne rozpalenie w piecu kaflowym wymaga starannego przygotowania, odpowiedniego opału oraz zachowania kontroli nad procesem spalania. Przestrzegając tych wskazówek, możesz cieszyć się efektywnym i bezpiecznym ogrzewaniem w swoim piecu kaflowym przez wiele sezonów grzewczych.

jak napalić w piecu kaflowym

Najlepsze Materiały Do Skutecznego Rozpalenia W Piecu Kaflowym.

Wartość tradycji pieców kaflowych w naszych domach jest nieoceniona. Oprócz swojego funkcjonalnego charakteru, stanowią one istotny element estetyki i atmosfery wnętrza. Jednak aby w pełni cieszyć się ciepłem i komfortem, jakie oferują piece kaflowe, niezbędne jest właściwe rozpalenie ognia. Kluczem do tego jest wybór odpowiednich materiałów, które pozwolą na skuteczne rozpalenie w piecu kaflowym. W tym artykule przyjrzymy się najlepszym materiałom do tego celu.

  1. Drewno opałowe:
    Drewno jest jednym z najpopularniejszych i tradycyjnych materiałów do rozpalania w piecach kaflowych. Najlepsze drewno opałowe to te gatunki, które charakteryzują się wysoką wartością opałową, takie jak dąb, buk czy grab. Drewno musi być również odpowiednio suche, ponieważ wilgotne drewno będzie trudne do rozpalenia i wyda mniej ciepła. Dlatego ważne jest, aby przechowywać drewno w suchym miejscu przez długi czas przed użyciem.
  2. Białe brykiety:
    Białe brykiety, zwane także białą wełną, to doskonały materiał pomocniczy do rozpalania w piecach kaflowych. Są one wykonane z wosku i drewna drzew iglastych, co sprawia, że palą się długo i równomiernie. Dodanie białych brykietów do drewna opałowego ułatwia rozpalenie ognia i skraca czas potrzebny na osiągnięcie odpowiedniej temperatury w piecu.
  3. Papier i zapałki:
    Podstawowym elementem rozpalania ognia w piecu kaflowym jest papier i zapałki. Można użyć gazet, starej gazety lub specjalnych kartonowych rolek do tego celu. Należy je rozdrobnić i umieścić na spodzie pieca, aby utworzyć bazę dla rozpalenia. Zapałki lub zapalniczka gazowa są niezbędne do zapalenia papieru i rozpoczęcia procesu rozpalania.
  4. Kominiarski kamień magnetyczny:
    Kamień magnetyczny jest przydatnym narzędziem, które pomaga utrzymać optymalną temperaturę w piecu kaflowym. Warto go umieścić na dnie komory opalowej przed rozpoczęciem rozpalania. Kamień ten przyciąga żelazo w spalanych drewnianych brykietach, co zapobiega nadmiernemu chłodzeniu pieca i utrzymuje wysoką efektywność spalania.

Skuteczne rozpalanie w piecu kaflowym wymaga wykorzystania odpowiednich materiałów. Drewno opałowe, białe brykiety, papier i zapałki oraz kamień magnetyczny to kluczowe składniki, które pomogą osiągnąć optymalną temperaturę i efektywne spalanie. Dbając o wybór właściwych materiałów i stosując się do tych wskazówek, będziemy mogli cieszyć się ciepłem i urokiem naszego pieca kaflowego przez wiele lat.

technika palenia w piecu kaflowym

 

Krok po Kroku: Instrukcja Rozpalania W Piecu Kaflowym Dla Początkujących.

Piece kaflowe to tradycyjne, efektywne i ekologiczne źródła ciepła, które są nadal popularne w wielu domach. Jednakże, dla początkujących może się wydawać, że rozpalenie pieca kaflowego to skomplikowany proces. W rzeczywistości, kiedy znasz odpowiednie kroki i techniki, jest to zadanie wykonalne. W tym artykule omówimy krok po kroku, jak rozpalić piec kaflowy, aby zapewnić skuteczne i efektywne ogrzewanie w zimne dni.

Przygotowanie Pieca Kaflowego

Zanim rozpoczniesz proces rozpalania pieca kaflowego, upewnij się, że jest on w odpowiednim stanie do użytku. Oto kroki, które powinieneś podjąć:

  1. Oczyść komorę spalania:
    Upewnij się, że komora spalania jest wolna od popiołu i resztek po poprzednich paleniach. Użyj łopatki do usuwania popiołu z poprzednich polenić.
  2. Sprawdź przewody dymowe:
    Upewnij się, że przewody dymowe są czyste i nie ma w nich żadnych blokad. To ważne dla właściwego odprowadzania dymu i gazów spalinowych.
  3. Zdobądź odpowiednie paliwo:
    Wybierz odpowiedni rodzaj paliwa, który jest zalecany do pieca kaflowego. Może to być drewno, brykiety węglowe lub gaz.

Krok 1: Przygotowanie Paleniska

Teraz, gdy masz już przygotowany piec kaflowy, możesz przystąpić do pierwszego kroku rozpalania:

  1. Ułóż podkłady:
    Na dnie komory spalania ułóż kilka papierowych podkładek lub drewnianych wiórów. To posłuży jako źródło zapłonu.
  2. Dodaj drewno:
    Na podkłady umieść kilka mniejszych kawałków drewna. Upewnij się, że drewno jest suchę i dobrze przygotowane do spalania.

Krok 2: Rozpalanie Ognia

Teraz nadszedł czas, aby zapalić ogień w piecu kaflowym:

  1. Zapal podkłady:
    Użyj zapałek lub zapalniczki, aby zapalić podkłady na dnie komory spalania. Upewnij się, że ogień się dobrze rozpali.
  2. Zamknij drzwi pieca:
    Po zapaleniu ognia, zamknij drzwi pieca, ale nie całkowicie. Pozostaw lekki otwór, aby doprowadzać powietrze do komory spalania.

Krok 3: Dostosowanie Spalania

Po rozpaleniu ognia, monitoruj proces i dostosowuj spalanie:

  1. Reguluj przepływ powietrza:
    Korzystając z dostępnych regulacji, kontroluj ilość powietrza dostającego się do komory spalania. To pozwoli na kontrolowanie intensywności ognia.
  2. Dodawaj drewno:
    W miarę jak ogień spala się, dodawaj większe kawałki drewna, aby utrzymać ciepło i płomienie.

Krok 4: Utrzymywanie Odpowiedniej Temperatury

Po osiągnięciu pożądanej temperatury, dbaj o utrzymanie jej na odpowiednim poziomie:

  1. Monitoruj termometr:
    Jeśli twój piec kaflowy ma termometr, korzystaj z niego, aby kontrolować temperaturę w komorze spalania.
  2. Zamykaj drzwi:
    Jeśli temperatura jest zbyt wysoka, zamknij drzwi pieca częściowo, aby ograniczyć dostęp powietrza.
  3. Regularnie dokładaj paliwa:
    Utrzymuj ognisko, dodając paliwo, gdy to konieczne, aby utrzymać ciepło.

Krok 5: Bezpieczne Wygaszanie Ognia

Kiedy już nie potrzebujesz pieca kaflowego, ważne jest, aby bezpiecznie wygasić ogień:

  1. Stopniowo zmniejszaj dopływ powietrza:
    Otwieraj drzwi pieca i stopniowo zmniejszaj dopływ powietrza, aby ogień wygasł.
  2. Odczekaj na wygaśnięcie:
    Pozwól piecu wygasnąć naturalnie. Nie próbuj go gasić wodą lub innymi substancjami.Rozpalanie pieca kaflowego może wydawać się trudne na początku, ale z praktyką stanie się to łatwiejsze. Pamiętaj o bezpieczeństwie i regularnym konserwowaniu swojego pieca, a będzie on nie tylko źródłem ciepła, ale także pięknym elementem twojego wnętrza. Teraz, gdy znasz kroki krok po kroku, możesz cieszyć się komfortem i ciepłem, jakie zapewnia piec kaflowy.

jak prawidłowo palić w piecu kaflowym

Czy Palenisko Kaflowe Wymaga Specjalnej Techniki Rozpalania?

Palenisko kaflowe to tradycyjne rozwiązanie grzewcze, które nie tylko zapewnia ciepło, ale także tworzy przytulny klimat w pomieszczeniach. Jednak wielu użytkowników może zastanawiać się, czy palenisko kaflowe wymaga specjalnej techniki rozpalania. W niniejszym artykule przyjrzymy się temu zagadnieniu i omówimy, czy istnieją konkretne metody, które można zastosować, aby efektywnie rozpalić piec kaflowy.

1. Wybór odpowiedniego opału
Pierwszym krokiem do skutecznego rozpalenia paleniska kaflowego jest wybór odpowiedniego opału. W zależności od rodzaju pieca, mogą być stosowane różne materiały opałowe, takie jak drewno, węgiel drzewny, brykiety węglowe lub pellety. Konieczne jest dostosowanie rodzaju opału do paleniska, aby uzyskać optymalne wyniki. Warto skonsultować się z instrukcją obsługi pieca kaflowego lub zapytać specjalistę, który pomoże w dokonaniu właściwego wyboru.

2. Przygotowanie komory spalania
Przed rozpoczęciem procesu rozpalania należy upewnić się, że komora spalania w piecu kaflowym jest czysta. Usuwanie popiołu i zabrudzeń z poprzednich spaleń może być konieczne. Dokładne oczyszczenie komory pozwoli na lepszą cyrkulację powietrza i efektywniejsze spalanie.

3. Tworzenie odpowiedniej podstawy
Kolejnym krokiem jest utworzenie odpowiedniej podstawy dla ognia w komorze spalania. Można to zrobić, układając opał w taki sposób, aby powietrze mogło swobodnie krążyć wokół drewna lub innych materiałów opałowych. Zapewnienie odpowiedniej przestrzeni między kawałkami opału umożliwi lepszą cyrkulację powietrza i efektywniejsze spalanie.

4. Zastosowanie techniki rozpalania
Technika rozpalania pieca kaflowego może różnić się w zależności od rodzaju opału. Przy użyciu drewna warto rozpocząć od lekkiego, suchego drewna i stopniowo dodawać większe kawałki, aby zapewnić równomierne rozpalenie. W przypadku węgla drzewnego czy brykietów, ważne jest, aby zapewnić odpowiednią ilość powietrza, regulując dostęp powietrza do komory spalania za pomocą przewietrzników.

5. Monitorowanie procesu spalania
Podczas rozpalania paleniska kaflowego ważne jest monitorowanie procesu spalania. Niezbędne jest zachowanie umiarkowanego płomienia i unikanie nadmiernego rozpalania, co może prowadzić do przegrzania pieca. Regularnie sprawdzaj stan spalania i dostosowuj ilość opału oraz przepływ powietrza, aby utrzymać optymalne warunki, palenisko kaflowe nie wymaga specjalnej techniki rozpalania, ale istnieją pewne zasady i kroki, które warto przestrzegać, aby osiągnąć efektywne i bezpieczne spalanie. Wybór odpowiedniego opału, przygotowanie komory spalania oraz stosowanie odpowiedniej techniki rozpalania są kluczowymi elementami tego procesu. Pamiętaj o regularnym monitorowaniu spalania, aby utrzymać piec kaflowy w dobrej kondycji i cieszyć się ciepłem oraz atmosferą, jakie oferuje.

jak rozpalić w piecu kaflowym

Skuteczne Triki na Szybkie i Efektywne Rozpalenie W Piecu Kaflowym.

Piece kaflowe to nie tylko źródło ciepła, ale także często piękny element wystroju wnętrza, który dodaje uroku i charakteru pomieszczeniu. Jednak aby korzystać z ich zalet, konieczne jest skuteczne rozpalenie pieca. W poniższym tekście przedstawiamy skuteczne triki na szybkie i efektywne rozpalenie w piecu kaflowym, wykorzystując techniczne aspekty działania tego rodzaju urządzenia.

1. Wybór odpowiedniego opału
Pierwszym krokiem do skutecznego rozpalenia pieca kaflowego jest wybór odpowiedniego opału. Najlepszym wyborem jest drewno liściaste, takie jak dąb czy buk, ponieważ palą się one dłużej i generują większą ilość ciepła niż drewno iglaste. Drewno powinno być dobrze wysuszone, o wilgotności poniżej 20%, co jest kluczowe dla efektywnego spalania.

2. Przygotowanie paleniska
Kolejnym krokiem jest odpowiednie przygotowanie paleniska pieca kaflowego. Najpierw należy oczyścić komorę spalania z popiołu i resztek poprzedniego palenia. Następnie ułożyć drewno w odpowiedni sposób, stosując technikę składania „zamku”. To polega na układaniu drewna w dwóch warstwach, krzyżując je w środku, co zwiększa przepływ powietrza i ułatwia rozpalenie.

3. Odpowiednie ustawienie przewodów dymowych
Techniczny aspekt rozpalania pieca kaflowego obejmuje również sprawdzenie i ewentualne poprawienie ustawienia przewodów dymowych. Upewnij się, że są one wolne od zanieczyszczeń i przeszkód, co zapewni płynny przepływ dymu i spalonych gazów.

4. Zastosowanie skutecznej metody rozpalania
Istnieje kilka technicznych metod rozpalania pieca kaflowego, ale jedną z najskuteczniejszych jest technika „od góry do dołu”. Polega to na umieszczeniu małych kawałków drewna na górze stosu, a następnie podpaleniu ich. W miarę jak ogień się rozprzestrzenia, większe kawałki drewna będą się palić stopniowo, co pozwoli na równomierne i efektywne ogrzewanie.

5. Kontrolowanie dopływu powietrza
Ostatnim technicznym trikiem jest kontrolowanie dopływu powietrza do komory spalania. Piecy kaflowe często są wyposażone w regulowane przepusty powietrza, które można dostosować, aby kontrolować intensywność spalania. Otwarcie przepustów powietrza zwiększa ilość tlenu dostępnego dla ognia, co przyspiesza spalanie, skuteczne rozpalenie pieca kaflowego wymaga uwzględnienia wielu technicznych aspektów, takich jak wybór odpowiedniego opału, przygotowanie paleniska, ustawienie przewodów dymowych, zastosowanie właściwej metody rozpalania oraz kontrolowanie dopływu powietrza. Zrozumienie tych elementów i ich właściwe zastosowanie pozwoli cieszyć się szybkim i efektywnym ogrzewaniem przy jednoczesnym zachowaniu piękna pieca kaflowego jako ozdoby wnętrza.

Porady Eksperta: Jak Utrzymać Optymalną Temperaturę Po Rozpaleniu W Piecu Kaflowym?

Optymalizacja temperatury w piecu kaflowym jest kluczowym aspektem utrzymania komfortowej atmosfery w tradycyjnym wnętrzu. Po rozpaleniu pieca kaflowego istnieje wiele czynników, które mogą wpłynąć na utrzymanie optymalnej temperatury. W niniejszym artykule eksperckim omówimy skuteczne metody i porady dotyczące utrzymania właściwej temperatury w piecu kaflowym.

1. Odpowiednie przygotowanie pieca kaflowego
Przed rozpoczęciem procesu palenia w piecu kaflowym, ważne jest, aby odpowiednio przygotować go do pracy. Upewnij się, że piec jest czysty i nie ma żadnych przeszkód, które mogłyby utrudniać swobodny przepływ powietrza. Usuń popiół i resztki poprzedniego palenia oraz upewnij się, że przewody kominowe są czyste.

2. Wybór odpowiedniego opału
Wybór odpowiedniego opału ma kluczowe znaczenie dla utrzymania optymalnej temperatury w piecu kaflowym. Drewno liściaste, takie jak dąb czy buk, jest często preferowane ze względu na jego wysoką kaloryczność. Ważne jest, aby drewno było suche i dobrze przygotowane do spalania. Unikaj stosowania mokrego lub zielonego drewna, ponieważ może to prowadzić do trudności w utrzymaniu odpowiedniej temperatury.

3. Skuteczny proces rozpalania
Proces rozpalania pieca kaflowego wymaga pewnych umiejętności. Wykorzystaj podpałkę lub gazowe zapalniczki do rozpalenia drewna. Następnie dodawaj drewno stopniowo, aby uniknąć nagłego wzrostu temperatury. Zbyt szybkie rozpalenie może spowodować nadmierny wzrost temperatury, który będzie trudny do kontrolowania.

4. Monitorowanie temperatury
Podczas palenia w piecu kaflowym, regularnie monitoruj temperaturę w pomieszczeniu. Użyj termometru, aby sprawdzić, czy temperatura utrzymuje się na poziomie komfortowym. Jeśli temperatura jest zbyt wysoka, możesz otworzyć drzwi pieca na chwilę, aby schłodzić wnętrze.

5. Regulacja przewodów kominowych
Przewody kominowe odgrywają kluczową rolę w utrzymaniu optymalnej temperatury w piecu kaflowym. Upewnij się, że przewody są odpowiednio wyregulowane, aby zapewnić odpowiedni przepływ powietrza. Nieprawidłowe ustawienie przewodów kominowych może prowadzić do utraty ciepła i trudności w utrzymaniu stałej temperatury.

6. Utrzymywanie stałego zaopatrzenia w drewno
Aby utrzymać optymalną temperaturę w piecu kaflowym, ważne jest, aby mieć stałe zaopatrzenie w drewno. Przygotuj zapasy opału na sezon zimowy i przechowuj je w suchym miejscu. Brak opału może prowadzić do utraty ciepła i trudności w utrzymaniu optymalnej temperatury. Utrzymywanie optymalnej temperatury w piecu kaflowym to zadanie wymagające uwagi i dbałości o szczegóły. Odpowiednie przygotowanie pieca, wybór odpowiedniego opału, skuteczny proces rozpalania, monitorowanie temperatury oraz regulacja przewodów kominowych są kluczowymi czynnikami wpływającymi na komfort w tradycyjnym wnętrzu. Zastosowanie powyższych porad pomoże utrzymać optymalną temperaturę po rozpaleniu w piecu kaflowym, tworząc przyjemną atmosferę w domu.

One thought on “Skuteczne Sposoby na Rozpalenie W Piecu Kaflowym.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

trzynaście − 5 =